Równina Bielska i Wysoczyzna Białostocka – porównanie krain

Obie krainy należą do Niziny Północnopodlaskiej, w podprowincji Wysoczyzn Podlasko-Białoruskich. Leżą w województwie podlaskim, lecz różnią się rzeźbą terenu, zasięgiem oraz charakterem krajobrazu. Ich porównanie pomaga lepiej zrozumieć geografię Polski północno-wschodniej.

W opracowaniach regionalizacyjnych Jerzego Kondrackiego z 2002 roku otrzymują odmienne kody: 843.37 oraz 843.33. Pierwsza kraina zajmuje około 2800 km², druga zaś blisko 3560 km². Te dane pokazują, że podobne położenie nie oznacza takiej samej skali.

W dalszej części poznasz układ wysokości, formy polodowcowe, sieć rzeczną, lasy oraz obszary chronione. Zobaczysz też, jak środowisko wpływa na rolnictwo oraz turystykę. Ważne przykłady stanowią Puszcza Białowieska, okolice Białegostoku oraz lokalne doliny rzeczne.

Uporządkowane zestawienie ułatwi naukę i pozwoli szybko wychwycić najważniejsze podobieństwa oraz kontrasty.

Równina Bielska i Wysoczyzna Białostocka – położenie i miejsce w podziale geograficznym

Podział fizycznogeograficzny umieszcza te krainy w Nizinie Północnopodlaskiej, należącej do Wysoczyzn Podlasko-Białoruskich. Dzięki temu łatwiej określisz ich położenie na mapie Polski oraz na obu stronach granicy.

Mezoregiony Niziny Północnopodlaskiej oraz sąsiedztwo

Równina Bielska to mezoregion 843.37. Sąsiaduje z Doliną Górnej Narwi, Wysoczyzną Drohiczyńską, Wysoczyzną Wysokomazowiecką oraz Przedpolem Zachodnim na Białorusi. Wysoczyznę białostocką oznaczono kodem 843.33. Leży między Kotliną Biebrzańską, Doliną Górnej Narwi a Wzgórzami Sokólskimi.

Powierzchnia oraz zasięg krain

Pierwsza kraina zajmuje około 2800 km². Druga obejmuje blisko 3560 km², więc ma większą powierzchnię. Szerokie doliny Supraśli oraz Brzozówki dzielą ten mezoregion na mniejsze jednostki. Na stronach map często zaznacza się ich znaczenie komunikacyjne.

Miejscowości oraz obszary chronione regionu

Ważne ośrodki to Bielsk Podlaski, Hajnówka, Brańsk oraz Kleszczele. Białowieża przyciąga turystów. Zachowane układy dawnych miast królewskich pokazują historię regionu. Na wschodzie znajduje się Puszcza Białowieska, a w jej centrum działa Białowieski Park Narodowy. Doliny Supraśli oraz Brzozówki wzmacniają walory krajobrazowe.

Rzeźba terenu i budowa geologiczna obu krain

Różnice wysokości dobrze pokazują, jak lodowiec ukształtował ten fragment Podlasia. Charakter wysoczyzny jest odmienny w obu mezoregionach. Jedna część terenu pozostaje niemal płaska, druga tworzy bardziej falisty krajobraz.

Wysoczyzna Bielska: wyrównana powierzchnia, doliny oraz wzgórza kemowe

Równina Bielska wznosi się od 130–150 m n.p.m. na zachodzie oraz północy do 160–180 m n.p.m. na południowym wschodzie. W pobliżu Kleszczel lokalne wzgórza morenowe oraz kemowe osiągają 194,3 m n.p.m. Dzięki temu teren jest łagodnie falisty.

Podłoże tworzy głównie glina zwałowa ze zlodowaceń środkowopolskich, zmieniona przez procesy peryglacjalne. Szerokie doliny mają płaskie dna. Wypełniają je piaski, mułki oraz torfy. Takie warunki sprzyjają okresowym podmokłościom. Na miejscu spotkasz gleby płowe, brunatne, rdzawe, torfowe, murszowe, czarne ziemie oraz bielicowe.

Wysoczyzna Białostocka: moreny, kemy oraz wyższe wzniesienia

Wysoczyznę białostocką wyróżniają wysokie wzgórza moren oraz kemów, a także piaszczyste powierzchnie kemowo-sandrowe. Góra Św. Jana osiąga 214 m n.p.m. Profil wysoczyzny jest więc bardziej urozmaicony. W porównaniu z sąsiednim obszarem wysoczyzny jest wyraźnie bardziej falisty.

Wody, krajobraz i przyroda Równiny Bielskiej oraz Wysoczyzny Białostockiej

Sieć rzeczna wyraźnie różnicuje krajobraz tego regionu. Największą rzeką pierwszego obszaru jest Nurzec. Płynie szeroką, płaskodenną doliną na zachód, aż do Bugu. Leśna kieruje wody na południe przez Białoruś. Orlanka, Łoknica oraz Narewka odprowadzają je na północ, ku Narwi.

Taki układ pokazuje przebieg działu wodnego między dorzeczami Bugu oraz Narwi. Narewka przepływa przez Puszczę Białowieską, gdzie zachowały się cenne siedliska leśne. W centralnej części puszczy utworzono Białowieski Park Narodowy. Duże kompleksy naturalnych lasów, bagienne doliny oraz bogata fauna podnoszą wartość przyrodniczą terenu.

Po drugiej stronie wyróżniają się puszcze Błudowska, Buksztelska oraz Knyszyńska. Park Krajobrazowy Puszczy Knyszyńskiej rozciąga się na północ oraz wschód od Białegostoku, po obu stronach Supraśli. Jego leśne szlaki sprzyjają spokojnej turystyce. Warto poznać także Jezioro Zygmunta Augusta, utworzone w XVII wieku przez spiętrzenie Nereśli. Opis podłoża znajdziesz w opracowaniu geologicznym Podlasia.

Najważniejsze różnice między krainami – podsumowanie dla ucznia i turysty

Na mapie różnice najlepiej odczytasz przez skalę oraz wysokości. Pierwszy obszar zajmuje około 2800 km², a jego najwyższy punkt koło Kleszczel ma 194,3 m n.p.m. Druga jednostka obejmuje około 3560 km². Góra Św. Jana osiąga tam 214 m n.p.m.

Dla ucznia ważne jest to, że jedna wysoczyzna ma spokojniejszy, rolniczy charakter. Drugi teren zachwyca większym udziałem piaszczystych puszcz. Takie zestawienie pokazuje, jak geografia wpływa na krajobraz oraz sposób użytkowania ziemi.

• W planie wycieczki uwzględnij Białowieżę oraz Białowieski Park Narodowy.
• Na uwagę zasługuje też wysoczyznę białostocką z Parkiem Krajobrazowym Puszczy Knyszyńskiej.
• Doliny, lasy oraz rezerwaty po obu stronach regionu sprzyjają spacerom, trasom rowerowym oraz poznawaniu lokalnych stron.

Jeśli chcesz poszerzyć wiedzę, sprawdź przewodnik po Równinie Bielskiej. Wspólne położenie łączy te jednostki, lecz ich walory tworzą wyraźnie różne doświadczenia.

Redaktor