Pałac Buchholtzów i Dom Ludowy – architektura Supraśla

Gdy odwiedzasz Supraśl, szybko dostrzegasz, że jego historia łączy przemysł, sztukę i miejską tradycję. W centrum znajduje się jedna z najważniejszych rezydencji regionu. Jej dzieje przypominają o rozwoju miejscowego włókiennictwa oraz ambicjach zamożnej rodziny fabrykanckiej.

Budowę rozpoczęto w 1892 roku, a zakończono w 1903 roku. Pierwszym właścicielem był Adolf Buchholtz, przedstawiciel niemieckiej rodziny związanej z przemysłem włókienniczym. To właśnie działalność fabrykanta pomogła zmienić Supraśl w ważny ośrodek gospodarczy.

Obiekt leży przy współrzędnych 53°12′25″N 23°20′41″E. Wpis do rejestru zabytków nastąpił między innymi 3 listopada 1960 roku oraz 16 września 1992 roku. Każdy detal tej budowli prowadzi Cię do przełomu XIX i XX wieku.

Dziś pałac pełni funkcję edukacyjną. Mieści się w nim Państwowe Liceum Sztuk Plastycznych imienia Artura Grottgera. W dalszej części poznasz także Dom Ludowy, architekturę rezydencji, zespół parkowy oraz znaczenie zabytku dla tożsamości Supraśla.

Pałac Buchholtzów – historia rodziny fabrykanckiej i rezydencji

Rozwój Supraśla nabrał tempa dzięki przedsiębiorcom, którzy szukali dostępu do rosyjskich rynków zbytu. Adolf Buchholtz i Adela Maria Scheiblerówna przyjechali tu z Łodzi, łącząc doświadczenie dwóch przemysłowych środowisk. Ich działalność wpisała się w dzieje miejscowego włókiennictwa.

Adolf Buchholtz, Adela Scheiblerówna i przemysłowe korzenie Supraśla

Ojciec Adolfa przybył z Łodzi w 1837 roku. Zbudował fabrykę sukna oraz kortów. Zakład przetrwał kryzysy z 1877 i z lat 1883–1885, a pod koniec XIX wieku stał się największym przedsiębiorstwem w okręgu białostockim. Adela, córka fabrykanta Karola Wilhelma Scheiblera, żyła w latach 1859–1933.

Budowa oraz rozbudowa rezydencji

Początkowo był to niewielki obiekt przy fabryce. Z czasem dodano zachodnie skrzydło i wieżę. Budowa trwała 13 lat, a finał nastąpił w 1903 roku. Rozbudowany pałac podkreślał pozycję rodziny oraz znaczenie przemysłu.

Tragiczne losy właścicieli i mauzoleum

Adolf zmarł po wypadku powozu pod koniec 1903 lub na początku 1904 roku. W 1904 roku na cmentarzu ewangelickim powstało mauzoleum według projektu Hugo Kudera. Adela sprzedała fabrykę Samuelowi Cytronowi w 1910 roku. Po śmierci spoczęła przy mężu na tym samym cmentarzu ewangelickim.

Eklektyczna architektura pałacu i secesyjne detale

Największe wrażenie robi tu spotkanie kilku epok w jednej bryle. Pałac Buchholtzów łączy włoski i francuski renesans z secesją, a także motywami barokowymi i rokokowymi. Ten eklektyczny styl nadaje rezydencji wyjątkowy charakter.

Neorenesansowe inspiracje, mansardowy dach i wieża

Budynek wzniesiono z cegły, otynkowano i podpiwniczono. Ma plan litery „L”. Korpus oraz skrzydło mają po dwie kondygnacje, natomiast wieża w ich połączeniu aż cztery. Mansardowy dach pokrywa miedziana blacha. Facjaty i lukarny wzbogacają jego sylwetkę, a wieża przez lata kojarzyła się z bocianim gniazdem.

Wnętrze prowadzą schody z białego marmuru. Ich elegancka forma podkreśla reprezentacyjny charakter pałacu i pokazuje, jak starannie zaplanowano każdy detal w roku ukończenia budowy.

Kolumny, atlanci oraz ornamentyka kwiatowa fasady i wnętrz

Front zdobią toskańskie kolumny, półkolumny i pilastry. Uwagę przyciągają także balkony w kształcie muszli oraz figury Atlantów. Secesyjny detal obejmuje słoneczniki, tulipany, maki, róże, ptaki, putta, kobiece główki i maszkarony.

Motywy fasady powracają we wnętrzach. Polichromie, sztukaterie, festony, girlandy, lilie i sceny alegoryczne tworzą spójną kompozycję. W salonie stoją dwie hermy z półnagimi kobietami w udrapowanych płaszczach.

Dom Ludowy i zespół pałacowo-parkowy w życiu Supraśla

W centrum Supraśla warto spojrzeć szerzej niż na sam pałac. Całe założenie obejmuje park z altaną, wozownię, stajnie, koniusznię oraz budynek stróża. Razem tworzą układ, który pokazuje dawną organizację rezydencji i jej zaplecza.

Po II wojnie światowej zmieniła się funkcja obiektu. Najpierw działało tu Technikum Finansowe. Od 1959 roku zespół jest siedzibą Liceum Plastycznego imienia Artura Grottgera. Historyczne wnętrza nadal wspierają edukację artystyczną.

Wozownia i stajnie otrzymały nowe zadania. Dziś mieszczą szkolne warsztaty tkackie oraz salę gimnastyczną. W ramach tej adaptacji dawne zabudowania zachowały praktyczny charakter, lecz służą młodzieży.

Koniusznię prawdopodobnie zbudowano lub gruntownie przebudowano w 1903 roku. Jej remont przeprowadzono w latach 1988–1991. Park z altaną pozostaje ważnym punktem krajobrazu centrum. Renowacja pomaga chronić jego kompozycję. W tym kontekście Dom Ludowy oraz rezydencja współtworzą kulturowy obraz Supraśla.

Dziedzictwo Pałacu Buchholtzów – szkoła, sztuka i przyszłość zabytku

Najcenniejszą wartością tego miejsca jest jego ciągłość. Pałac Buchholtzów łączy przemysłową przeszłość Supraśla z żywą sztuką. Od 1959 roku działa tu liceum plastyczne imienia Artura Grottgera. Dzięki szkole zachowały się sala bankietowa, teatr domowy, secesyjna klatka schodowa oraz gabinet Adolfa Buchholtza.

To środowisko kształciło twórców ważnych dla polskiej kultury. Wśród absolwentów znalazł się Leon Tarasewicz. Możesz więc zobaczyć, jak zabytkowe wnętrza wspierają współczesną edukację artystyczną.

Decyzja konserwatorska z 1978 roku rozpoczęła kolejny etap ochrony. Prace pod kierunkiem Pracowni Konserwacji Zabytków w Białymstoku prowadzono także w ramach funduszy Unii Europejskiej. Odnowiono plafonierię, polichromie i elewację, a także zrekonstruowano Atlantów.

W ramach troski o pałac warto chronić również mauzoleum na cmentarzu i cały zespół. Tak zachowana historia pozostaje żywa dla przyszłych pokoleń.

Redaktor