Ogrody Branickich – historia, układ i najciekawsze miejsca

Jeśli szukasz najważniejszych atrakcji Białegostoku, koniecznie odwiedź barokowy zespół rezydencjonalny w samym centrum miasta. Kompleks znajduje się między ulicami Legionową i Akademicką. Zajmuje prawie 10 hektarów, dlatego już pierwszy spacer pokazuje jego rozmach.

To wyjątkowe miejsce łączy sztukę, historię i spokojny kontakt z zielenią. Reprezentacyjny pałac nadaje mu elegancki charakter, a starannie zaplanowany ogród wyjaśnia, skąd wzięło się określenie „Wersal Podlasia”. Poznasz tu dwa odmienne style: francuski ogród górny oraz angielski ogród dolny.

Historia tego miejsca wiąże się z rozwojem rezydencji i miasta. W 2012 roku salon ogrodowy otrzymał nagrodę Towarzystwa Urbanistów Polskich za najlepiej zagospodarowaną przestrzeń publiczną. Z kolei w lipcu 2020 roku magazyn „Elle Decoration” zaliczył je do pięciu najpiękniejszych ogrodów pałacowych w Polsce.

Podczas lektury odkryjesz Pawilon pod Orłem, fontanny, rzeźby, Bramę Wielką oraz dziedzińce rezydencji. Zobaczysz także, jak zmienia się każda część założenia po stronie francuskiej i angielskiej.

Ogrody Branickich – historia rezydencji Jana Klemensa Branickiego

Dzieje tego miejsca zaczynają się w XVI wieku. Wtedy Hiob Bretfus wzniósł dla rodziny Wiesiołowskich murowany zamek gotycko-renesansowy. Od XVII wieku budowla należała do rodu Branickich. Z czasem obronny zamek zmienił się w reprezentacyjny pałac.

Od zamku obronnego do barokowego Wersalu Podlasia

Stefan Mikołaj Branicki rozpoczął przebudowę, a Jan Klemens Branicki kontynuował ją przez około 50 lat. Dzięki temu rezydencja zyskała barokową formę i rozmach. To właśnie wtedy powstała najważniejsza część pałacu Branickich.

Rozkwit ogrodów w czasach hetmana

Rozbudowa założenia ruszyła w 1728 roku i trwała 30 lat. J.S. Deybel opracował koncepcję, a Jan Chryzostom Redler wykonał rzeźby. Hetman sprowadzał także ogrodników z Niemiec i Francji. W 1766 roku przy ogrodzie dolnym stanął teatr dla 400 widzów.

Upadek założenia po śmierci Jana Klemensa Branickiego

Po śmierci hetmana w 1771 roku rozpoczął się powolny upadek. W 1836 roku zamknięto oranżerię, a rośliny zlicytowano. W 1944 roku pałac został zniszczony w 70 procentach. Odbudowa trwała w latach 1946–1960, a rewitalizację przeprowadzono w latach 2010–2011.

Układ ogrodu górnego i dolnego przy pałacu Branickich

Kompozycja założenia prowadzi Cię od formalnego tarasu rezydencji do swobodniejszej przestrzeni parku. Górna część tworzy geometryczne przedłużenie pałacu, a dolna otwiera widok na wodę, drzewa i alejki. Ten kontrast nawiązuje do europejskiej sztuki ogrodowej XVIII wieku.

Francuski salon ogrodowy z parterami bukszpanowymi

Najlepszy punkt obserwacyjny znajdziesz na tarasie pałacu. Stąd łatwo objąć wzrokiem regularny salon ogrodowy oraz jego osiem haftowych parterów. Wzory tworzy 47 tysięcy bukszpanów i 20 tysięcy roślin kwitnących.

Rewaloryzacja przywróciła cztery fontanny, osiem kamiennych ławek i 280 metrów balustrady. Ustawiono też 80 drzewek kubłowych: pomarańcze, cytryny i laury. Historyczne oranżerie oraz figarnia chroniły dawniej także daktyle i granaty.

Angielski ogród dolny, stawy i parkowe alejki

Dolna część ma naturalniejszy charakter. Stawy, sadzawka, starodrzew i parkowe alejki tworzą dobre miejsce na spokojny spacer. W przeciwieństwie do regularnej kompozycji górnej pozwalają odpocząć wśród zieleni. To właśnie tutaj poczujesz, jak zmienia się charakter całego założenia.

Najciekawsze miejsca i atrakcje Ogrodów Branickich

Zwiedzanie warto rozpocząć od obiektów, które najlepiej pokazują rangę dawnej rezydencji. Każdy punkt łączy walory artystyczne z konkretną historią. Pomocny będzie także szczegółowy opis zespołu pałacowego.

Pawilon pod Orłem, fontanny i rzeźby ogrodowe

Pawilon pod Orłem powstał w latach 1752–1756. Służył jako ptaszarnia i symboliczna Świątynia Herkulesa. W pobliżu zobaczysz 18 kamiennych posągów z mitologii. Ustawiono je parami, naprzemiennie według płci postaci. Część to oryginały, a część stanowią repliki. Ponad 200 dawnych rzeźb wywieziono do Petersburga podczas zaboru rosyjskiego.

Brama Wielka, dziedzińce oraz widok na pałac

Od ulicy Pałacowej wejdziesz przez Bramę Wielką Gryf. We wrześniu 2006 roku wrócił na nią herb rodu Branickich, nieobecny przez około 200 lat. Dalej czekają Dziedziniec Wstępny, Herkulesi i Dziedziniec Paradny z widokiem na pałac.

Muzeum Historii Medycyny i Farmacji oraz wnętrza rezydencji

W prawym skrzydle działa Muzeum Historii Medycyny i Farmacji. Eksponaty pokazują podlaskie aptekarstwo oraz rozwój medycyny. Zwiedzisz też Sień Wielką, Apartamenty Izabeli Branickiej, Pokoje Złote, Jadalnię, Aulę Wielką i Kaplicę. Pałac został odbudowany, a dziś mieści Uniwersytet Medyczny w Białymstoku.

Jak zaplanować spacer po Ogrodach Branickich w Białymstoku?

Spacer najlepiej rozpocząć od Bramy Wielkiej przy ulicy Pałacowej. Następnie przejdź przez Dziedziniec Wstępny i Paradny, by dotrzeć do ogrodu. Taki kierunek zapewnia wygodny rytm zwiedzania.

Wejście na teren ogrodów jest bezpłatne. Możesz więc połączyć spacer z oglądaniem pałacu i dziedzińców. Przydatny będzie także praktyczny opis pałacu Branickich w Białymstoku.

Na wnętrza pałacu oraz Muzeum Historii Medycyny i Farmacji zarezerwuj przynajmniej godzinę. Trasa „Spacer w przeszłość” trwa ponad godzinę i kosztuje 20 zł lub 12 zł ulgowo. Krótsza wersja zajmuje około 50 minut, a bilety kosztują 14 zł i 8 zł.

Muzeum działa od wtorku do piątku w godzinach 10–17, a w weekendy od 9 do 17. Kasa przyjmuje tylko gotówkę. Wizyta pokazuje historię medycyny, dzieje miasta, śmierci hetmana i odbudowy po wojnie.

Najlepszy czas na spacer przypada od wiosny do późnej jesieni. Wtedy partery, fontanny i zieleń założenia prezentują się najpełniej, a Uniwersytet Medyczny dodaje temu miejscu współczesnego charakteru.

Redaktor