Janów Podlaski i Kodeń – śladami historycznego Podlasia

Jeśli szukasz spokojnej trasy pełnej historii, poznaj dwa ważne punkty na mapie regionu. Janów Podlaski oraz Kodeń leżą w pobliżu Bugu, niedaleko granicy z Białorusią, na terenie województwa lubelskiego. To położenie łączy krajobraz nadbużański z pamięcią o dawnych wydarzeniach.

Janów Podlaski znajduje się w powiecie bialskim. Miejscowość odzyskała prawa miejskie 1 stycznia 2026 roku, po wcześniejszych okresach miejskiego statusu, znanych już od 1465 roku. Według danych z 2021 roku liczba mieszkańców wynosiła 2659.

Największą wartością tej podróży jest różnorodność. Zobaczysz ślady dawnego miasta biskupiego oraz tradycję hodowli koni arabskich rozwijaną od 1817 roku. Trasa prowadzi przez Kodeń, Kostomłoty, Pratulin oraz miejscowość przy drodze wojewódzkiej nr 698.

Po drodze poznasz sanktuaria, zabytki, legendy rodu Sapiehów oraz miejsca pamięci. Ważnym tłem pozostaje czas II wojny światowej, gdy zginęła znaczna część mieszkańców. To region, który zachęca do uważnego zwiedzania – także przy dawnych posterunkach straży granicznej.

Janów Podlaski i Kodeń – podróż przez historyczne Podlasie

Ta trasa łączy spokojny krajobraz, dziedzictwo religijne oraz życie pogranicza. Warto poznać jej położenie, aby lepiej zaplanować przejazd przez wschodnią część województwa lubelskiego.

Krzywka, Bug oraz lokalne centrum

Janów Podlaski leży nad Krzywką, na Nizinie Południowopodlaskiej, kilka kilometrów od Bugu. Jego współrzędne to 52°11′44″N 23°12′38″E. Przez miejscowość prowadzi droga wojewódzka nr 698, która ułatwia dotarcie do sąsiednich gmin.

To siedziba gminy Janów Podlaski, dekanatu rzymskokatolickiego oraz parafii Trójcy Świętej. Miejscowość należy do powiatu bialskiego. W 2011 roku liczyła 2720 mieszkańców, a w 2021 roku – 2659. Te dane pokazują kierunek zmian demograficznych.

„Przez Janów Podlaski przebiega droga wojewódzka nr 698”.

Bug, pogranicze oraz dziedzictwo Kodnia

Kodeń znajduje się nad Bugiem, przy wschodniej granicy Polski. Historia rodu Sapiehów, sanktuarium oraz tradycje regionu tworzą spójną trasę zwiedzania. To miejsce ma wyjątkowy, pograniczny charakter.

Janów Podlaski – historia miasta, diecezji i praw miejskich

Dzisiejszy obraz miejscowości wyrósł z długiej historii pogranicza. Jej dzieje pokazują, jak handel, religia oraz decyzje administracyjne wpływały na rozwój regionu województwa lubelskiego.

Od Porchowa do Janowa Biskupiego

Pierwsza wzmianka o Porchowie pochodzi z 1423 roku. Książę Witold przekazał wieś łuckiemu kościołowi katedralnemu. W 1465 roku osada otrzymała prawa miejskie chełmińskie oraz nazwę Janów Biskupi, pochodzącą od biskupa Jana Łosowicza.

Położenie przy szlaku Kraków–Wilno sprzyjało handlowi. W 1570 roku działały tu cechy kuśnierzy, szewców, zdunów oraz stolarzy. Liczba mieszkańców sięgała około 5000.

Zamek biskupi, pałac oraz rozwój miejscowości

Najazd szwedzki w 1656 roku zniszczył warowną rezydencję oraz świątynie. Odbudowę rozpoczęto później. W latach 1770–1780 powstał pałac biskupi z dwoma pawilonami, ufundowany z inicjatywy Feliksa Pawła Turskiego.

W 1818 roku utworzono diecezję janowską. Władze zaborcze skasowały ją w 1867 roku, co zmieniło religijne znaczenie miasta.

Powrót do grona miast

Chronologia praw miejskich pokazuje zmienny status miejscowości. Utrata praw nastąpiła w 1870 roku. Przywrócono je w 1919 roku, odebrano w 1940 roku, a następnie nadano ponownie w latach 1944–1946. Po 1 stycznia 2026 roku miasto znów stało się siedzibą gminy.

• W latach 1918–1932 miejscowość była siedzibą powiatu konstantynowskiego.
• Od 1932 roku należy do powiatu bialskiego.
• Skutki wojny światowej wpłynęły na liczbę mieszkańców oraz dalszy rozwój gminy.

Najważniejsze zabytki Janowa Podlaskiego

Zwiedzanie warto rozpocząć od kolegiaty Świętej Trójcy, położonej w centrum. Świątynię wznoszono w latach 1714–1735. W 1741 roku otrzymała rangę kolegiaty. Jej barokową fasadę zdobią dwie wieże, a trójnawowe wnętrze kryje dwanaście ośmiobocznych obrazów szkoły Franciszka Smuglewicza.

Kolegiata Świętej Trójcy oraz dawne seminarium duchowne

Przy kościele stoi murowana dzwonnica z 1745 roku. W sąsiednim budynku działało dawne seminarium duchowne. Funkcjonowało od 1685 do 1939 roku. Obecnie mieści się tam Zespół Szkół imienia Adama Naruszewicza. Ten przykład pokazuje, jak zabytkowa przestrzeń wspiera dalszy rozwój miejscowości.

Pałac biskupi, park oraz grota Adama Naruszewicza

Przez Janów Podlaski prowadzi trasa do dawnego pałacu biskupiego. Adam Naruszewicz mieszkał tutaj od 1788 roku do śmierci w 1796 roku. Na końcu alei lipowej zobaczysz grotę Adama Naruszewicza, utworzoną w 1790 roku.

• Hotel „Zamek” działa w pałacu od 16 lipca 2016 roku.
• Skwer z fontanną oraz rzeźbą galopujących koni otwarto 15 lipca 2021 roku.
• Autorem rzeźby jest Arkadiusz Markiewicz.

Stadnina Koni Janów Podlaski – arabskie konie i tradycje hodowlane

Na obrzeżach miejscowości czeka ważny punkt dla miłośników jeździectwa. Stadnina Koni Janów Podlaski powstała w 1817 roku jako najstarsza państwowa stadnina koni w Polsce. Słynie z hodowli arabów czystej krwi.

Historia stadniny oraz zabytkowe stajnie

Zwiedzając teren, zobaczysz obiekty z XIX wieku. Stajnia Zegarowa pochodzi z 1841 roku, a Wyścigowa z 1848 roku. Stajnie Czołowa oraz Woroncowska powstały w 1885 roku. Wokół nich rozciąga się park Wygoda, założony w pierwszej połowie XIX wieku.

Aukcje, przeglądy hodowlane oraz codzienna praca

Stadnina koni janowie podlaskim przyciąga hodowców dzięki aukcjom światowej rangi. Podczas przeglądu ocenia się budowę, ruch oraz kondycję zwierząt. Pracownicy dbają o trening, żywienie oraz spokojny rytm dnia.

Co zobaczysz podczas zwiedzania stadniny

Trasa obejmuje stajnie, hale treningowe, cmentarz dla koni oraz miejsce aukcji. Podczas wycieczki z 29 września możesz przejechać się zaprzęgiem. To wyjątkowy sposób, by poczuć atmosferę hodowli.

Kodeń, Kostomłoty i Pratulin – miejsca pełne legend i duchowości

Podróż z Janowa Podlaskiego prowadzi przez gminy wiejskie, w których religia splata się z historią pogranicza. To dobry kierunek dla osób, które chcą poznać tradycję województwa lubelskiego poza głównymi szlakami.

Sanktuarium Matki Bożej Kodeńskiej oraz Kalwaria Kodeńska

W bazylice znajduje się cudowny obraz Matki Bożej Gregoriańskiej. Przewodnik przybliża także dzieje rodu Sapiehów. Za świątynią rozciąga się Kalwaria. Zobaczysz tam zabytkową studnię, stacje Drogi Krzyżowej oraz ogród zielny.

Neounicka świątynia w Kostomłotach

Ta niewielka miejscowość zachwyca wielokulturowym dziedzictwem. Jej neounicka świątynia uchodzi za jedyny taki obiekt w Europie. Warto zatrzymać się tu na spokojne zwiedzanie.

Sanktuarium Męczenników Podlaskich w Pratulinie

Pratulin upamiętnia błogosławionych Męczenników Podlaskich. Jan Paweł II wyniósł świadectwo unitów na ołtarze. Po poznaniu historii możesz odpocząć przy ognisku albo skorzystać z boisk.

• gminy rozwijają turystykę pielgrzymkową;
• trasa łączy pamięć, sztukę oraz przyrodę;
• zwiedzanie dobrze uzupełnia odpoczynek.

Jak zaplanować udaną podróż śladami historycznego Podlasia

Najwygodniej zacząć dzień w Kodeniu, następnie odwiedzić Kostomłoty oraz Pratulin, a finał zaplanować w Janowie Podlaskim. Taki układ porządkuje przejazd przez gminy wiejskie oraz pozwala spokojnie poznać lokalne sanktuaria.

• Wydziel osobny czas na Kalwarię Kodeńską. Studnia, stacje Drogi Krzyżowej oraz ogród zielny tworzą rozległy kompleks za bazyliką.
• W stadninie koni zobaczysz zabytkowe stajnie, hale treningowe, miejsce aukcji oraz cmentarz dla koni.
• Miłośnik historii powinien odwiedzić kolegiatę, pałac biskupi, grotę Adama Naruszewicza oraz dawne seminarium duchowne.

Przejazd przez Janów Podlaski ułatwia droga wojewódzka nr 698. Nocleg zaplanujesz w hotelu „Zamek”, który oferuje 199 pokoi. Jednodniowy plan może rozpocząć się o 8:30, 29 września. Warto poznać także relację z pikniku historycznego.

Przed wyjazdem sprawdź godziny otwarcia sanktuariów oraz zasady zwiedzania. Elastyczny plan pozwoli lepiej wykorzystać dzień.

Redaktor