Bohoniki i Kruszyniany – jak połączyć obie wsie w jednej trasie

Podlaskie pogranicze zachęca do spokojnej podróży pełnej historii, przyrody oraz wyjątkowych smaków. Bohoniki i Kruszyniany tworzą logiczną trasę samochodową, którą możesz pokonać podczas jednego dnia albo weekendu.

Bohoniki leżą 8 kilometrów od Sokółki oraz 10 kilometrów od granicy z Białorusią. Kruszyniany znajdują się 5 kilometrów od granicy, w gminie Krynki. Obie miejscowości leżą na terenie województwa podlaskiego, blisko Puszczy Knyszyńskiej.

Podczas przejazdu zobaczysz drewniane meczety, stare mizary oraz miejsca związane z Tatarami polsko-litewskimi. To niewielkie wsie, lecz ich atmosfera zostaje w pamięci na długo. Lokalna kuchnia dodaje wyprawie dodatkowego smaku.

W dalszej części poznasz praktyczny plan przejazdu przez okolice Sokółki oraz Krynek. Podpowiemy, od której miejscowości zacząć, jak ułożyć kolejność zwiedzania i ile czasu przeznaczyć na postoje. Trasa prowadzi niemal do końca polskiej części Podlasia, na obszar o silnej, wielokulturowej tożsamości.

Bohoniki i Kruszyniany – tatarskie serce Podlasia

Ta trasa prowadzi przez najważniejsze zachowane ośrodki polskich Tatarów. Ich osadnictwo rozwijało się na tych ziemiach od końca XIV wieku. Dziś możesz tu poznać tradycję, architekturę oraz smaki lokalnej kultury.

Bohoniki znajdują się 8 kilometrów od Sokółki. Kruszyniany leżą w gminie Krynki, zaledwie 5 kilometrów od granicy z Białorusią. Warto odwiedzić obie wsie podczas jednej wyprawy, ponieważ każda pokazuje inną część tatarskiego dziedzictwa.

Gdzie znajdują się obie wsie i dlaczego warto je odwiedzić

Kruszyniany zachowały układ typowej podlaskiej ulicówki. Początki osady sięgają czasów królowej Bony. W 1679 roku Jan III Sobieski nadał Tatarom ziemie obejmujące tę wieś. Na miejscu działa Centrum Edukacji i Kultury Muzułmańskiej Tatarów Polskich oraz „Tatarska Jurta”.

Pomniki Historii na pograniczu Polski i Białorusi

Meczet oraz mizar w każdej miejscowości wpisano na listę Pomników Historii w październiku 2012 roku. To ważne miejsce dla poznania historii polskich Tatarów. Drewniane meczetów zespoły podkreślają wyjątkowy charakter regionu.

Jak zaplanować trasę łączącą Bohoniki i Kruszyniany

Najwygodniejszy plan zakłada start od strony Sokółki. Punkt ten znajduje się 8 kilometrów od Bohonik. Dalej trasa prowadzi przez okolice Krynek, na terenie spokojnych dróg Podlasia.

Kolejność zwiedzania oraz orientacyjny przebieg wycieczki

Rano odwiedź Bohoniki. Meczet działa codziennie od 8:00 do 20:00. Warto wcześniej skontaktować się z Eugenią Radkiewicz pod numerem (85) 711 91 71. Następnie ruszaj w stronę Krynek.

• W Kruszynianach, od maja do września, zwiedzanie trwa od 9:00 do 19:00.
• Poza sezonem umów wizytę z Dżemilem Gembickim: 502 543 871.
• Na posiłek zaplanuj Dom Pielgrzyma albo „Tatarską Jurtę”.

Dojazd samochodem przez okolice Sokółki oraz Krynek

Przejazd lokalnymi drogami wymaga spokojnego tempa. W 2012 roku obiekty wpisano na listę Pomników Historii. Po drodze zobaczysz ślady osadnictwa nadanego Tatarom przez Jana III.

Co sprawdzić przed wyjazdem przy granicy

Od lata 2021 roku dostęp do miejscowości mógł podlegać ograniczeniom. Przed wyjazdem sprawdź komunikaty oraz zalecenia, które publikują służby.

Historia Tatarów na Podlasiu od osadnictwa do współczesności

Dzieje tej społeczności zaczęły się, gdy Tatarzy przybywali na ziemie Wielkiego Księstwa Litewskiego od końca XIV wieku. Byli uchodźcami politycznymi oraz żołnierzami. Książę Witold nadawał im ziemię, zapewniał wolność religijną i korzystał z ich doświadczenia podczas służby wojskowej.

Największy napływ nastąpił w XVII wieku. W 1672 roku Bunt Lipków osłabił więzi części chorągwi z Rzecząpospolitą. Przywilej z 1677 roku przywrócił Tatarom swobodę wyznania islamu oraz prawa równe szlachcie.

W 1679 roku Jan III Sobieski osadził rodziny tatarskie między innymi w Bohonikach oraz Kruszynianach. Otrzymały 526 włók ziemi i założyły kilkanaście folwarków. Ten etap historii połączył służby wojskowej z trwałym rozwojem osad.

• pamięć o Aleksandrze Sulkiewiczu, przyjacielu Józefa Piłsudskiego;
• wsparcie Sulkiewicza podczas ucieczki Marszałka z cytadeli;
• około 2–3 tysiące Tatarów mieszkających dziś w Polsce;
• około 800 osób skupionych w Białymstoku.

To żywe dziedzictwo kultury, a nie wyłącznie zamknięty rozdział.

Meczet i mizar w Kruszynianach

Wizyta w tej wsi pozwala zobaczyć jeden z najlepiej zachowanych śladów tatarskiej obecności w Polsce. Meczetu nie oglądasz wyłącznie jako zabytku. To nadal miejsce modlitwy oraz ważny punkt lokalnej wspólnoty.

Drewniana świątynia, mihrab, minbar oraz podział wnętrza

Obecny budynek pochodzi z 1795 roku. Prostokątna bryła, dwie wieżyczki oraz kamienne ogrodzenie przypominają drewniany kościół. Złote półksiężyce szybko pokazują jednak jego islamski charakter.

W południowej ścianie meczetu znajduje się mihrab, który wskazuje kierunek Mekki. Obok stoi drewniany minbar. Wnętrze obejmuje galerię oraz kaligrafię koraniczną. Dwa wejścia prowadzą do osobnych części dla kobiet oraz mężczyzn. Turyści zwykle korzystają z wejścia męskiego.

Tatarski cmentarz z nagrobkami od końca XVII wieku

Mizar znajduje się około 300 metrów od meczetu. Ten cmentarz należy do najważniejszych tatarskich nekropolii w Polsce. Najstarszy nagrobek pochodzi z końca XVII wieku. Inskrypcje cyrylicą sąsiadują z nowszymi pomnikami. Brak zniczy wynika z islamskiej tradycji pogrzebowej.

Bohoniki: meczet, mizar i żywa tradycja

Niewielka wieś skrywa ślady historii, która nadal wpływa na codzienne życie lokalnej społeczności. W 1679 roku Jan III Sobieski osadził tutaj 30 rodzin tatarskich za zasługi podczas służby wojskowej.

Zwiedzanie drewnianej świątyni oraz Dom Pielgrzyma

Obecny meczet najpewniej powstał w XIX wieku. Podczas remontu odkryto na jednej z belek datę 1873. W środku zobaczysz dywany, muhiry, cytaty z Koranu, mihrab, minbar oraz galerię używaną podczas większych uroczystości. Osobne części służą kobietom oraz mężczyznom. Pomieszczenie dla kobiet oddziela firanka.

Eugenia Radkiewicz opiekuje się obiektem oraz przyjmuje turystów w imieniu Muzułmańskiej Gminy Wyznaniowej. Warto wysłuchać także historii imama Stefana Mustafy Jasińskiego, zmarłego w 2015 roku w wieku 104 lat. To miejsce zachęca do spokojnej, uważnej wizyty.

Około kilometra za wsią znajduje się mizar o powierzchni dwóch hektarów. Najstarszy znany nagrobek pochodzi z 1796 roku. Uszanuj ciszę oraz czas modlitwy. Dom Pielgrzyma w Bohonikach oferuje posiłki, odpoczynek oraz nocleg. Dzięki temu zwiedzanie można wygodnie połączyć z pobytem w Bohonikach Kruszynianach.

Najważniejsze wskazówki przed wycieczką do Bohonik i Kruszynian

Przed wyjazdem sprawdź godziny zwiedzania meczetów. W sezonie obiekt w Kruszynianach przyjmuje gości od 9:00 do 19:00. Poza sezonem zadzwoń do Dżemila Gembickiego: 502 543 871. W Bohonikach pomoże Eugenia Radkiewicz: (85) 711 91 71.

Przy wejściu do meczetu zdejmij obuwie, zachowaj ciszę oraz uszanuj modlitwę osób wierzących. Na oba meczety oraz cmentarze przeznacz kilka godzin. W Kruszynianach mizar leży około 300 metrów od świątyni. Na cmentarz nie przynoś zniczy. Takie zasady ułatwiają spokojne zwiedzanie dla wszystkich osób.

Sprawdź komunikaty dotyczące granicy polsko-białoruskiej. Dostęp do wsi może podlegać ograniczeniom. Tatarskie potrawy, takie jak pierekaczewnik, czeburek oraz samsa, smacznie zamykają dzień. W Tatarskiej Jurcie zapłacisz gotówką.

Bohoniki oraz Kruszyniany to żywe centrum kultury. Meczet nadal służy wiernym, dlatego odwiedzaj go bez pośpiechu. Zobacz także szlak tatarski na Podlasiu.

Redaktor